Thiếu máu là gì?

Thiếu máu xảy ra khi cơ thể không có đủ lượng hồng cầu khỏe mạnh hoặc hemoglobin cần thiết để vận chuyển oxy đến các mô.

Hemoglobin là một protein có trong hồng cầu, có nhiệm vụ vận chuyển oxy từ phổi đến các cơ quan trong cơ thể.

Khi lượng hemoglobin giảm, khả năng cung cấp oxy cho cơ thể có thể bị ảnh hưởng và dẫn đến nhiều triệu chứng như mệt mỏi, yếu sức, chóng mặt hoặc khó thở.

Thiếu máu không phải là một bệnh duy nhất mà có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau.

9 dấu hiệu thiếu máu thường gặp

1. Thường xuyên mệt mỏi dù đã ngủ đủ

Đây là một trong những dấu hiệu dễ bị bỏ qua nhất.

Bạn có thể cảm thấy:

• Cơ thể thiếu năng lượng.
• Làm việc một lúc đã mệt.
• Khó duy trì hoạt động thể chất.
• Uể oải vào ban ngày.
• Cảm giác không khỏe dù đã nghỉ ngơi.

Nhiều người cho rằng nguyên nhân chỉ là thức khuya hoặc áp lực công việc.

Tuy nhiên, nếu tình trạng mệt mỏi kéo dài và không có nguyên nhân rõ ràng, bạn nên cân nhắc đi kiểm tra sức khỏe.

2. Da nhợt nhạt, sắc mặt kém hồng hào

Một số trường hợp thiếu máu có thể khiến da hoặc niêm mạc trở nên nhợt nhạt hơn bình thường.

Bạn có thể nhận thấy:

• Da kém hồng hào.
• Môi nhợt.
• Lòng bàn tay nhạt màu.
• Mặt xanh xao.

Tuy nhiên, màu da còn phụ thuộc vào cơ địa và nhiều yếu tố khác nên không thể xác định thiếu máu chỉ bằng cách nhìn sắc mặt.

3. Chóng mặt, hoa mắt

Cảm giác hoa mắt hoặc chóng mặt có thể xuất hiện khi cơ thể không cung cấp đủ oxy cho não.

Một số người có thể cảm thấy:

“Đứng lên là choáng.”

Hoặc:

“Ngồi lâu rồi đứng dậy thấy hoa mắt.”

Tình trạng này có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, chẳng hạn huyết áp, mất nước, hạ đường huyết hoặc thiếu máu.

Nếu triệu chứng lặp lại thường xuyên, bạn nên đi khám để tìm nguyên nhân.

4. Đau đầu, khó tập trung

Thiếu máu có thể liên quan đến tình trạng đau đầu hoặc khó tập trung ở một số người.

Bạn có thể cảm thấy:

• Đầu óc kém tỉnh táo.
• Khó tập trung khi học tập hoặc làm việc.
• Dễ quên.
• Cảm giác đầu nặng.
• Năng suất làm việc giảm.

Đặc biệt, nếu triệu chứng xuất hiện đồng thời với mệt mỏi, da nhợt và chóng mặt, bạn nên cân nhắc kiểm tra sức khỏe thay vì chỉ uống cà phê để chống buồn ngủ.

5. Tim đập nhanh hoặc hồi hộp

Khi khả năng vận chuyển oxy của máu giảm, cơ thể có thể phải tăng hoạt động của tim để đáp ứng nhu cầu oxy.

Vì vậy, một số người thiếu máu có thể cảm thấy:

• Tim đập nhanh.
• Hồi hộp.
• Đánh trống ngực.
• Dễ mệt khi vận động.

Nếu tim đập nhanh hoặc hồi hộp xảy ra thường xuyên, đặc biệt khi không vận động, bạn nên đi kiểm tra để xác định nguyên nhân.

6. Dễ hụt hơi khi vận động

Trước đây bạn có thể đi bộ, leo cầu thang hoặc tập thể dục bình thường.

Nhưng gần đây chỉ cần vận động nhẹ đã:

• Thở nhanh.
• Hụt hơi.
• Mệt.
• Phải nghỉ giữa chừng.

Đây có thể là một dấu hiệu đáng chú ý.

Tuy nhiên, khó thở cũng có thể liên quan đến tim, phổi hoặc nhiều vấn đề sức khỏe khác. Vì vậy, không nên tự kết luận nguyên nhân là thiếu máu.

7. Tay chân lạnh

Một số người thiếu máu có thể cảm thấy tay chân lạnh hơn bình thường.

Nếu tình trạng này đi kèm với:

• Mệt mỏi kéo dài.
• Da nhợt.
• Chóng mặt.
• Tim đập nhanh.
• Khó tập trung.

thì bạn nên cân nhắc kiểm tra sức khỏe.

8. Móng tay, tóc thay đổi

Trong một số trường hợp thiếu sắt, người bệnh có thể xuất hiện những thay đổi liên quan đến tóc và móng.

Chẳng hạn:

• Tóc dễ gãy rụng.
• Móng dễ giòn.
• Móng yếu.
• Móng có thể thay đổi hình dạng trong trường hợp thiếu sắt kéo dài.

Tuy nhiên, những biểu hiện này không đặc hiệu cho thiếu máu và cũng có thể do dinh dưỡng, nội tiết hoặc nhiều nguyên nhân khác.

9. Thèm ăn những thứ không phải thực phẩm

Một dấu hiệu khá đặc biệt có thể gặp trong thiếu sắt là hiện tượng thèm ăn những thứ không phải thực phẩm, chẳng hạn đá hoặc một số chất không có giá trị dinh dưỡng.

Hiện tượng này được gọi là pica.

Nếu bạn hoặc người thân có biểu hiện bất thường này, đặc biệt khi đi kèm mệt mỏi, da nhợt hoặc chóng mặt, nên đi khám và xét nghiệm để tìm nguyên nhân.

Những ai dễ bị thiếu máu?

Thiếu máu có thể xảy ra ở nhiều nhóm người.

Một số đối tượng có nguy cơ cao hơn gồm:

? Phụ nữ có kinh nguyệt nhiều

Mất máu trong kỳ kinh kéo dài hoặc lượng máu kinh nhiều có thể góp phần làm tăng nguy cơ thiếu sắt và thiếu máu.

? Phụ nữ mang thai

Nhu cầu sắt và một số chất dinh dưỡng tăng lên trong thai kỳ, vì vậy phụ nữ mang thai cần được theo dõi sức khỏe và dinh dưỡng phù hợp.

? Người ăn uống thiếu chất

Chế độ ăn không cung cấp đủ sắt, vitamin B12, folate hoặc các chất cần thiết khác có thể góp phần gây thiếu máu.

? Người mất máu kéo dài

Chảy máu kéo dài do nhiều nguyên nhân khác nhau có thể dẫn đến thiếu máu.

? Người mắc bệnh mạn tính

Một số bệnh lý mạn tính có thể liên quan đến thiếu máu.

Nguyên nhân gây thiếu máu là gì?

Thiếu máu có nhiều nguyên nhân, thường được chia thành một số nhóm lớn.

1. Cơ thể không sản xuất đủ hồng cầu

Có thể liên quan đến:

• Thiếu sắt.
• Thiếu vitamin B12.
• Thiếu folate.
• Một số bệnh lý mạn tính.
• Một số vấn đề ảnh hưởng đến tủy xương.

2. Mất máu

Mất máu cấp tính hoặc mất máu kéo dài đều có thể dẫn đến thiếu máu.

Một số nguyên nhân có thể liên quan đến:

• Kinh nguyệt nhiều.
• Chảy máu đường tiêu hóa.
• Chấn thương.
• Phẫu thuật.
• Một số bệnh lý gây xuất huyết.

3. Hồng cầu bị phá hủy quá nhanh

Một số bệnh lý có thể khiến hồng cầu bị phá hủy nhanh hơn khả năng cơ thể sản xuất chúng.

Do đó, tìm nguyên nhân thiếu máu quan trọng không kém việc điều trị tình trạng thiếu máu.

Thiếu máu có nguy hiểm không?

Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào mức độ thiếu máu, tốc độ xuất hiện và nguyên nhân gây thiếu máu.

Thiếu máu nhẹ có thể chỉ gây mệt mỏi hoặc giảm khả năng tập trung.

Trong khi đó, thiếu máu nặng hoặc xảy ra nhanh có thể gây:

• Khó thở.
• Tim đập nhanh.
• Chóng mặt.
• Yếu sức.
• Giảm khả năng hoạt động.

Nếu thiếu máu kéo dài và không được điều trị nguyên nhân, sức khỏe tổng thể có thể bị ảnh hưởng.

Đặc biệt, nếu thiếu máu là hậu quả của mất máu kéo dài, việc chỉ bổ sung sắt mà không tìm nguyên nhân mất máu có thể không giải quyết được vấn đề.

Thiếu máu có phải cứ uống sắt là khỏi?

Không.

Đây là một hiểu lầm khá phổ biến.

Không phải tất cả trường hợp thiếu máu đều do thiếu sắt.

Thiếu máu có thể liên quan đến:

• Thiếu sắt.
• Thiếu vitamin B12.
• Thiếu folate.
• Bệnh mạn tính.
• Mất máu.
• Bệnh lý về hồng cầu.
• Một số bệnh lý khác.

Vì vậy, không nên tự ý uống viên sắt kéo dài khi chưa biết nguyên nhân.

Bổ sung sắt không đúng trường hợp có thể không đem lại lợi ích và có thể gây tác dụng không mong muốn.

Làm thế nào để biết mình có bị thiếu máu?

Cách đáng tin cậy hơn để đánh giá thiếu máu là thăm khám và xét nghiệm máu.

Bác sĩ có thể chỉ định công thức máu và các xét nghiệm khác tùy vào tình trạng của từng người.

Trong trường hợp nghi ngờ thiếu sắt, bác sĩ có thể xem xét thêm các xét nghiệm liên quan đến dự trữ và chuyển hóa sắt.

Nếu phát hiện thiếu máu, điều quan trọng tiếp theo là xác định nguyên nhân.

Khi nào cần đi khám vì nghi thiếu máu?

Bạn nên cân nhắc đi khám nếu thường xuyên gặp:

• Mệt mỏi không rõ nguyên nhân.
• Hoa mắt, chóng mặt tái diễn.
• Da nhợt nhạt.
• Tim đập nhanh.
• Hụt hơi khi vận động nhẹ.
• Khó tập trung kéo dài.
• Kinh nguyệt rất nhiều.
• Có dấu hiệu mất máu.
• Sút cân không rõ nguyên nhân.

? Đặc biệt cần đi khám ngay nếu:

• Khó thở nghiêm trọng.
• Đau ngực.
• Ngất hoặc gần ngất.
• Tim đập rất nhanh kèm choáng.
• Chảy máu nhiều hoặc không kiểm soát được.
• Đi ngoài phân đen hoặc nôn ra máu.

Trong những tình huống này, không nên tự điều trị tại nhà.

Thiếu máu nên khám khoa nào?

Tùy triệu chứng và nguyên nhân nghi ngờ, người bệnh có thể được đánh giá tại:

Khoa Nội tổng quát, Huyết học hoặc chuyên khoa phù hợp theo chỉ định của bác sĩ.

Nếu phụ nữ có kinh nguyệt nhiều và nghi ngờ mất máu do vấn đề phụ khoa, bác sĩ có thể cân nhắc đánh giá thêm tại Khoa Sản – Phụ khoa.

Nếu nghi ngờ mất máu đường tiêu hóa, có thể cần đánh giá tại Khoa Tiêu hóa.

Điều quan trọng là không chỉ điều trị chỉ số hemoglobin mà cần tìm hiểu vì sao cơ thể bị thiếu máu.

Đặt lịch khám và xét nghiệm trước – chủ động kiểm tra sức khỏe

Nếu bạn thường xuyên mệt mỏi, chóng mặt hoặc nghi ngờ thiếu máu, việc chủ động đi khám sẽ giúp tìm nguyên nhân sớm hơn thay vì tự mua thuốc bổ hoặc viên sắt sử dụng kéo dài.

Bạn có thể tìm kiếm cơ sở y tế, bác sĩ và đặt lịch khám online trước thông qua DatKhamNhanh.vn.

Việc đặt lịch trước giúp bạn chủ động hơn về thời gian và lựa chọn cơ sở y tế phù hợp với nhu cầu.

? Đừng để những dấu hiệu như mệt mỏi, chóng mặt hay da nhợt trở thành “chuyện bình thường” nếu chúng kéo dài.

Một lần kiểm tra đúng lúc có thể giúp tìm ra nguyên nhân mà bạn chưa từng nghĩ đến.

Cách phòng ngừa thiếu máu

Không phải mọi trường hợp thiếu máu đều có thể phòng ngừa, nhưng một số thói quen có thể giúp giảm nguy cơ.

? Ăn đa dạng thực phẩm

Bổ sung chế độ ăn cân bằng với các nguồn cung cấp sắt, protein, vitamin B12, folate và các chất dinh dưỡng cần thiết.

? Tăng cường thực phẩm giàu dinh dưỡng

Có thể lựa chọn đa dạng:

• Thịt và cá.
• Trứng.
• Rau xanh.
• Các loại đậu.
• Ngũ cốc.
• Thực phẩm giàu vitamin và khoáng chất.

? Chú ý tình trạng mất máu

Nếu thường xuyên chảy máu, kinh nguyệt bất thường hoặc có dấu hiệu xuất huyết tiêu hóa, cần tìm nguyên nhân thay vì chỉ tự bổ sung sắt.

? Kiểm tra khi có triệu chứng kéo dài

Nếu mệt mỏi, chóng mặt hoặc hụt hơi kéo dài, hãy đi khám để xác định nguyên nhân.

FAQ – Những câu hỏi thường gặp về thiếu máu

Thiếu máu có làm tăng cân không?

Thiếu máu không phải nguyên nhân trực tiếp thường gặp gây tăng cân. Nếu cân nặng thay đổi bất thường, nên tìm nguyên nhân khác thay vì quy cho thiếu máu.

Thiếu máu có gây chóng mặt không?

Có thể. Chóng mặt là một trong những triệu chứng có thể xuất hiện, nhưng cũng có rất nhiều nguyên nhân khác gây chóng mặt.

Phụ nữ có kinh nguyệt nhiều có dễ bị thiếu máu không?

Có. Mất máu kinh nhiều hoặc kéo dài có thể làm tăng nguy cơ thiếu sắt và thiếu máu.

Thiếu máu có nên uống sắt không?

Chỉ nên bổ sung sắt khi có bằng chứng hoặc chỉ định phù hợp. Không phải mọi trường hợp thiếu máu đều do thiếu sắt.

Thiếu máu có tự khỏi không?

Điều này phụ thuộc vào nguyên nhân. Một số tình trạng có thể cải thiện khi nguyên nhân được khắc phục, trong khi những trường hợp khác cần điều trị y tế.

Kết luận

Thiếu máu không phải lúc nào cũng biểu hiện rõ ràng.

Mệt mỏi, chóng mặt, da nhợt, tim đập nhanh, khó tập trung hoặc hụt hơi khi vận động có thể là những dấu hiệu cảnh báo, nhưng cũng có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác.

Vì vậy, nếu triệu chứng kéo dài hoặc ngày càng rõ rệt, đừng tự chẩn đoán và cũng đừng tự uống thuốc bổ máu kéo dài.

Thăm khám và xét nghiệm phù hợp sẽ giúp xác định bạn có thực sự thiếu máu hay không, đồng thời tìm ra nguyên nhân để có hướng xử lý đúng.