Đột quỵ là gì?

Đột quỵ, hay còn gọi là tai biến mạch máu não, xảy ra khi dòng máu cung cấp cho não bị gián đoạn do tắc nghẽn mạch máu hoặc chảy máu trong não.

Khi não không được cung cấp đủ máu và oxy, các tế bào não có thể bị tổn thương. Vì vậy, đột quỵ được xem là một tình trạng cấp cứu y tế, cần được đánh giá và điều trị càng sớm càng tốt.

Hai dạng đột quỵ chính gồm:

• Đột quỵ thiếu máu não: xảy ra khi mạch máu cung cấp máu cho não bị tắc nghẽn.
• Đột quỵ xuất huyết não: xảy ra khi một mạch máu trong não bị vỡ và gây chảy máu.

Ngoài ra còn có cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA), trong đó các triệu chứng giống đột quỵ có thể biến mất sau một thời gian ngắn. Tuy nhiên, TIA vẫn là dấu hiệu cảnh báo cần được đánh giá y tế, không nên chủ quan.

7 dấu hiệu đột quỵ dễ nhận biết nhưng thường bị bỏ qua

1. Méo miệng, xệ một bên mặt

Một trong những dấu hiệu đột quỵ điển hình là một bên mặt đột nhiên bị xệ hoặc méo.

Bạn có thể yêu cầu người có dấu hiệu bất thường:

“Hãy cười hoặc nhe răng.”

Nếu một bên miệng bị kéo lệch hoặc khuôn mặt không cân đối như bình thường, cần đặc biệt lưu ý.

2. Đột nhiên yếu hoặc tê một bên tay chân

Người bị đột quỵ có thể đột ngột:

• Yếu một cánh tay.
• Tê một bên cơ thể.
• Khó nâng tay.
• Cầm nắm đồ vật không chắc.
• Một chân trở nên yếu hoặc khó di chuyển.

Một cách kiểm tra đơn giản là yêu cầu người bệnh giơ đồng thời hai tay.

Nếu một bên tay không thể nâng lên hoặc từ từ rơi xuống, đây có thể là dấu hiệu cảnh báo đột quỵ.

3. Nói khó, nói ngọng hoặc không hiểu lời nói

Một người đang nói chuyện bình thường nhưng đột nhiên:

• Nói ngọng.
• Nói khó.
• Không diễn đạt được câu.
• Nói những câu khó hiểu.
• Không hiểu người khác đang nói gì.

đây là dấu hiệu cần đặc biệt cảnh giác.

Đừng cho rằng người bệnh chỉ “mệt nên nói không rõ”.

Rối loạn ngôn ngữ xuất hiện đột ngột có thể là dấu hiệu của đột quỵ.

4. Đột nhiên chóng mặt, mất thăng bằng

Một số trường hợp đột quỵ có thể biểu hiện bằng:

• Chóng mặt đột ngột.
• Đi đứng không vững.
• Mất thăng bằng.
• Khó phối hợp động tác.
• Có cảm giác cơ thể bị kéo lệch.

Nếu tình trạng này xuất hiện đột ngột và bất thường, đặc biệt khi đi kèm méo miệng, yếu tay chân hoặc nói khó, không nên tự theo dõi tại nhà.

5. Đột ngột nhìn mờ hoặc mất thị lực

Một dấu hiệu khác dễ bị bỏ qua là thay đổi thị lực xuất hiện đột ngột.

Người bệnh có thể cảm thấy:

• Nhìn mờ.
• Nhìn đôi.
• Khó nhìn rõ một bên.
• Đột ngột mất thị lực.

Không phải mọi trường hợp nhìn mờ đều là đột quỵ. Tuy nhiên, nếu triệu chứng xuất hiện bất ngờ và đi kèm các dấu hiệu thần kinh khác, cần được đánh giá y tế khẩn cấp.

6. Đau đầu dữ dội bất thường

Một cơn đau đầu dữ dội xuất hiện đột ngột, không rõ nguyên nhân có thể là một dấu hiệu cảnh báo nghiêm trọng, đặc biệt trong bối cảnh xuất huyết não.

Nếu cơn đau đầu:

• Xuất hiện rất nhanh.
• Dữ dội bất thường.
• Khác hẳn những cơn đau đầu trước đây.
• Đi kèm nôn ói, rối loạn ý thức, yếu liệt hoặc nói khó.

thì cần tìm kiếm sự chăm sóc y tế khẩn cấp.

7. Đột nhiên lú lẫn hoặc thay đổi ý thức

Người bệnh có thể bất ngờ:

• Không hiểu người khác nói gì.
• Trả lời không đúng câu hỏi.
• Lú lẫn.
• Khó giao tiếp.
• Có biểu hiện bất thường về nhận thức.

Đây cũng là một trong những biểu hiện có thể gặp khi đột quỵ xảy ra.

Cách nhận biết đột quỵ nhanh bằng quy tắc B.E.F.A.S.T

Một cách dễ nhớ để nhận biết các dấu hiệu đột quỵ là B.E.F.A.S.T:

B – Balance: Thăng bằng

Người bệnh có đột nhiên chóng mặt hoặc mất thăng bằng không?

E – Eyes: Mắt

Có đột nhiên nhìn mờ hoặc thay đổi thị lực không?

F – Face: Khuôn mặt

Yêu cầu người bệnh cười. Một bên mặt có bị xệ xuống không?

A – Arms: Cánh tay

Yêu cầu người bệnh giơ hai tay. Một bên tay có yếu hoặc rơi xuống không?

S – Speech: Lời nói

Yêu cầu người bệnh nói một câu đơn giản. Giọng nói có bị ngọng, khó hiểu hoặc bất thường không?

T – Time: Thời gian

Nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nghi ngờ nào, đừng chờ triệu chứng tự hết. Hãy gọi cấp cứu và ghi nhớ thời điểm triệu chứng bắt đầu.

CDC nhấn mạnh rằng xử trí nhanh có thể giúp giảm tổn thương não do đột quỵ gây ra.

Khi có dấu hiệu đột quỵ, cần làm gì?

Đây là phần rất quan trọng mà mọi gia đình nên biết.

Nếu nghi ngờ một người đang bị đột quỵ:

1. Gọi cấp cứu ngay

Không nên chờ người bệnh tự khỏi.

2. Ghi nhớ thời điểm xuất hiện triệu chứng

Hãy cố gắng xác định:

“Người bệnh bắt đầu có triệu chứng từ lúc mấy giờ?”

Thông tin này có thể rất hữu ích cho nhân viên y tế trong quá trình đánh giá và lựa chọn phương pháp điều trị.

3. Không tự ý cho người bệnh uống thuốc

Không nên tự ý sử dụng thuốc hạ huyết áp, thuốc chống đông hoặc các loại thuốc khác khi chưa có hướng dẫn của nhân viên y tế.

4. Không chủ quan nếu triệu chứng tự biến mất

Nếu các triệu chứng biến mất sau vài phút, người bệnh vẫn có thể đã trải qua TIA – cơn thiếu máu não thoáng qua.

Việc triệu chứng biến mất không đồng nghĩa với việc tình trạng nguy hiểm đã được loại bỏ.

Những ai có nguy cơ đột quỵ cao?

Đột quỵ có nhiều yếu tố nguy cơ. Một số yếu tố có thể thay đổi thông qua lối sống và điều trị.

Các yếu tố đáng chú ý gồm:

• Tăng huyết áp.
• Tiểu đường.
• Cholesterol máu cao.
• Hút thuốc lá.
• Thừa cân, béo phì.
• Ít vận động.
• Chế độ ăn nhiều muối và không lành mạnh.
• Uống rượu bia có hại.
• Một số bệnh tim mạch, chẳng hạn rung nhĩ.
• Tiền sử từng bị đột quỵ.
• Tuổi cao.

WHO xác định tăng huyết áp là một trong những yếu tố đóng góp hàng đầu vào nguy cơ đột quỵ. Nhiều yếu tố nguy cơ khác có thể được kiểm soát thông qua thay đổi lối sống và điều trị phù hợp.

6 cách giúp giảm nguy cơ đột quỵ

Không phải mọi trường hợp đột quỵ đều có thể phòng ngừa, nhưng kiểm soát các yếu tố nguy cơ có thể giúp giảm nguy cơ.

1. Kiểm soát huyết áp

Tăng huyết áp thường không gây triệu chứng rõ ràng nhưng lại là yếu tố nguy cơ quan trọng của đột quỵ.

Vì vậy, nên kiểm tra huyết áp định kỳ, đặc biệt nếu thuộc nhóm có nguy cơ cao.

2. Hạn chế thuốc lá

Hút thuốc gây ảnh hưởng xấu đến hệ tim mạch và mạch máu.

Bỏ thuốc lá là một trong những thay đổi quan trọng để bảo vệ sức khỏe tim mạch và giảm nguy cơ đột quỵ.

3. Ăn uống lành mạnh

Nên ưu tiên:

• Rau xanh.
• Trái cây.
• Ngũ cốc nguyên hạt.
• Các nguồn protein phù hợp.

Đồng thời hạn chế thực phẩm quá nhiều muối, chất béo bão hòa và đường.

4. Tập thể dục thường xuyên

WHO khuyến nghị người trưởng thành hướng tới khoảng 150 phút hoạt động thể chất cường độ vừa mỗi tuần, tùy tình trạng sức khỏe.

Bạn có thể bắt đầu bằng những hoạt động đơn giản như:

• Đi bộ.
• Đạp xe.
• Bơi.
• Tập thể dục nhẹ.
• Các bài vận động phù hợp thể trạng.

5. Kiểm soát đường huyết và cholesterol

Tiểu đường và rối loạn mỡ máu có thể làm tăng nguy cơ bệnh tim mạch và đột quỵ.

Nếu đã được chẩn đoán mắc bệnh, cần tuân thủ kế hoạch điều trị của bác sĩ thay vì tự ý ngừng thuốc khi cảm thấy khỏe.

6. Khám sức khỏe định kỳ

Một số yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, đường huyết cao hoặc cholesterol cao có thể tồn tại mà không gây triệu chứng rõ ràng.

Khám sức khỏe định kỳ giúp phát hiện và quản lý các yếu tố nguy cơ sớm hơn.

Khám đột quỵ và các yếu tố nguy cơ ở đâu?

Nếu bạn thường xuyên bị đau đầu, chóng mặt, huyết áp bất thường, tê yếu tay chân hoặc có các yếu tố nguy cơ tim mạch, việc tìm kiếm cơ sở y tế phù hợp để được bác sĩ đánh giá là điều nên cân nhắc.

Thay vì mất thời gian tìm kiếm từng bệnh viện, từng bác sĩ và từng chuyên khoa, bạn có thể tham khảo DatKhamNhanh.vn để tìm kiếm cơ sở y tế, bác sĩ và chuyên khoa phù hợp và đặt lịch khám trực tuyến.

? DatKhamNhanh.vn giúp người dùng chủ động hơn trong việc tìm kiếm thông tin khám bệnh và đặt lịch trước, từ đó thuận tiện hơn khi sắp xếp thời gian đi khám.

Đặc biệt, nếu bạn đang xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ như méo miệng, yếu liệt một bên, nói khó, mất ý thức hoặc rối loạn thần kinh đột ngột, không nên chờ đặt lịch khám thông thường. Hãy ưu tiên gọi cấp cứu và đến cơ sở y tế có khả năng xử trí cấp cứu đột quỵ càng sớm càng tốt.

Câu hỏi thường gặp về đột quỵ

Đột quỵ có dấu hiệu báo trước không?

Một số người có thể xuất hiện các triệu chứng thần kinh thoáng qua trước một cơn đột quỵ thực sự, chẳng hạn các biểu hiện giống TIA. Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng có dấu hiệu báo trước rõ ràng.

Vì vậy, bất kỳ triệu chứng thần kinh xuất hiện đột ngột nào cũng cần được đánh giá nghiêm túc.

Người trẻ có bị đột quỵ không?

Có. Mặc dù nguy cơ đột quỵ tăng theo tuổi, người trẻ vẫn có thể bị đột quỵ nếu có các yếu tố nguy cơ hoặc một số bệnh lý liên quan.

Do đó, không nên loại trừ đột quỵ chỉ vì người bệnh còn trẻ.

Đột quỵ và tai biến mạch máu não có phải một bệnh không?

Trong cách gọi thông thường, “đột quỵ” và “tai biến mạch máu não” thường được dùng để chỉ stroke.

Đột quỵ có thể xảy ra do tắc nghẽn mạch máu não hoặc do chảy máu trong não.

Bị méo miệng có chắc chắn là đột quỵ không?

Không.

Méo miệng có thể xuất hiện trong nhiều tình trạng khác nhau. Tuy nhiên, nếu méo miệng xuất hiện đột ngột, đặc biệt đi kèm yếu tay chân, nói khó, chóng mặt hoặc rối loạn thị lực, cần coi đây là dấu hiệu cấp cứu cho đến khi được nhân viên y tế đánh giá.

Kết luận

Đột quỵ là tình trạng không nên chờ đợi.

Hãy ghi nhớ 5 dấu hiệu quan trọng:

Méo miệng – yếu tay chân – nói khó – mất thăng bằng – thay đổi thị lực.

Nếu những triệu chứng này xuất hiện đột ngột, hãy hành động nhanh và tìm kiếm sự trợ giúp y tế khẩn cấp. CDC và WHO đều nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nhận biết sớm và xử trí nhanh khi nghi ngờ đột quỵ.

Bên cạnh việc nhận biết dấu hiệu, kiểm soát huyết áp, đường huyết, cholesterol, duy trì vận động, ăn uống lành mạnh và không hút thuốc là những bước quan trọng giúp giảm các yếu tố nguy cơ có thể thay đổi.