U tuyến thượng thận là gì?

Tuyến thượng thận là hai tuyến nội tiết nhỏ nằm phía trên hai quả thận, có nhiệm vụ sản xuất nhiều hormone quan trọng như cortisol, aldosterone và catecholamine. Những hormone này tham gia điều hòa huyết áp, chuyển hóa, cân bằng nước – điện giải và phản ứng của cơ thể trước căng thẳng. U tuyến thượng thận là tình trạng xuất hiện khối u tại tuyến thượng thận. Khối u có thể là u lành tính hoặc u ác tính, đồng thời có thể tiết hormone hoặc không tiết hormone. Hiện nay, nhiều trường hợp được phát hiện tình cờ khi người bệnh chụp CT hoặc MRI ổ bụng để kiểm tra các bệnh lý khác. Việc xác định bản chất của khối u rất quan trọng vì mỗi loại sẽ có hướng theo dõi và điều trị khác nhau.

U tuyến thượng thận có nguy hiểm không?

Không phải mọi trường hợp u tuyến thượng thận đều nguy hiểm. Phần lớn các khối u được phát hiện tình cờ có kích thước nhỏ, lành tính và không gây rối loạn nội tiết.

Tuy nhiên, bệnh có thể trở nên nghiêm trọng nếu:

• Khối u tiết quá nhiều hormone.

• Khối u phát triển nhanh hoặc kích thước lớn.

• Có dấu hiệu xâm lấn mô xung quanh.

• Nghi ngờ ung thư tuyến thượng thận.

Nếu không được phát hiện và điều trị đúng thời điểm, người bệnh có thể gặp các biến chứng như tăng huyết áp kéo dài, rối loạn chuyển hóa, hạ kali máu hoặc các biến chứng tim mạch tùy theo loại hormone được tiết ra.

Các loại u tuyến thượng thận thường gặp

U không tiết hormone

Đây là loại thường gặp nhất. Người bệnh thường không có triệu chứng rõ ràng và chỉ được phát hiện qua chẩn đoán hình ảnh.

U tiết cortisol

Khối u làm tăng sản xuất cortisol có thể gây hội chứng Cushing với các biểu hiện:

• Tăng cân nhanh, đặc biệt vùng bụng.

• Mặt tròn.

• Da mỏng, dễ bầm tím.

• Yếu cơ.

• Tăng huyết áp.

• Tăng đường huyết.

U tiết aldosterone

Khối u này có thể gây:

• Tăng huyết áp khó kiểm soát.

• Hạ kali máu.

• Mệt mỏi.

• Chuột rút.

• Yếu cơ.

U tủy thượng thận (Pheochromocytoma)

Đây là loại u tiết catecholamine, thường gây:

• Đau đầu dữ dội.

• Tim đập nhanh.

• Hồi hộp.

• Vã mồ hôi.

• Tăng huyết áp từng cơn.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

Đến nay, nguyên nhân chính xác gây u tuyến thượng thận vẫn chưa được xác định.

Một số yếu tố làm tăng nguy cơ gồm:

• Tuổi trung niên và người cao tuổi.

• Tiền sử gia đình mắc bệnh nội tiết.

• Một số hội chứng di truyền hiếm gặp.

• Tiền sử mắc bệnh lý nội tiết.

Phần lớn trường hợp không tìm được nguyên nhân cụ thể.

Triệu chứng u tuyến thượng thận

Ở giai đoạn đầu, bệnh có thể không gây biểu hiện rõ ràng.

Khi khối u phát triển hoặc tiết hormone, người bệnh có thể gặp:

• Tăng huyết áp kéo dài.

• Đau đầu tái diễn.

• Tim đập nhanh.

• Đổ nhiều mồ hôi.

• Mệt mỏi.

• Yếu cơ.

• Tăng cân bất thường.

• Đau tức vùng hông lưng hoặc bụng nếu khối u lớn.

Nếu xuất hiện các triệu chứng trên, đặc biệt là tăng huyết áp khó kiểm soát kèm tim đập nhanh và vã mồ hôi từng cơn, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được kiểm tra.

U tuyến thượng thận được chẩn đoán như thế nào?

Xét nghiệm nội tiết

Bác sĩ có thể chỉ định các xét nghiệm để đánh giá chức năng tuyến thượng thận như:

• Cortisol.

• Aldosterone.

• Renin.

• Catecholamine hoặc các chất chuyển hóa trong máu, nước tiểu.

Các xét nghiệm giúp xác định khối u có tiết hormone hay không.

Chẩn đoán hình ảnh

Một số kỹ thuật thường được sử dụng gồm:

• Chụp CT tuyến thượng thận.

• Chụp MRI.

• Siêu âm trong một số trường hợp.

Những phương pháp này giúp đánh giá kích thước, vị trí, đặc điểm của khối u và hỗ trợ phân biệt u lành hay nghi ngờ ác tính.

Các xét nghiệm khác

Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thêm các xét nghiệm máu, nước tiểu hoặc thăm dò chuyên sâu khác để đánh giá toàn diện.

Điều trị u tuyến thượng thận

Phương pháp điều trị sẽ được lựa chọn dựa trên kích thước khối u, khả năng tiết hormone, nguy cơ ác tính và tình trạng sức khỏe của người bệnh.

Theo dõi định kỳ

Nếu khối u nhỏ, không tiết hormone và chưa có dấu hiệu nghi ngờ ác tính, bác sĩ có thể chỉ định tái khám định kỳ kết hợp xét nghiệm nội tiết và chẩn đoán hình ảnh.

Điều trị nội khoa

Một số trường hợp cần sử dụng thuốc nhằm kiểm soát tình trạng tăng tiết hormone hoặc ổn định huyết áp trước khi tiến hành phẫu thuật.

Phẫu thuật