Thoái hóa cột sống: Nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết và hướng điều trị hiệu quả
Tổng quan về bệnh thoái hóa cột sống
Thoái hóa cột sống là tình trạng các cấu trúc của cột sống như đĩa đệm, thân đốt sống, sụn khớp và dây chằng bị lão hóa, bào mòn theo thời gian. Quá trình này làm giảm khả năng đàn hồi, chịu lực của cột sống, từ đó gây đau nhức, cứng khớp và hạn chế vận động.
Bệnh thường tiến triển chậm, diễn ra trong nhiều năm và ít có biểu hiện rầm rộ ở giai đoạn đầu. Chính vì vậy, nhiều người chủ quan, chỉ đi khám khi triệu chứng đã rõ rệt hoặc xuất hiện biến chứng chèn ép thần kinh. Thoái hóa cột sống có thể xảy ra ở bất kỳ đoạn nào, phổ biến nhất là cột sống cổ và cột sống thắt lưng do đây là hai vùng chịu nhiều áp lực vận động.
Nguyên nhân gây thoái hóa cột sống
Quá trình lão hóa tự nhiên
Tuổi tác là yếu tố nguy cơ hàng đầu gây thoái hóa cột sống. Theo thời gian, đĩa đệm mất dần nước và độ đàn hồi, sụn khớp bị bào mòn, các đốt sống dễ hình thành gai xương. Đây là quá trình sinh lý tự nhiên nhưng mức độ thoái hóa có thể khác nhau giữa từng người.
Tư thế sinh hoạt và làm việc không đúng
Ngồi lâu, ít vận động, cúi gập người thường xuyên, mang vác nặng sai tư thế hoặc làm việc trước máy tính trong thời gian dài khiến cột sống phải chịu áp lực liên tục. Điều này làm tăng nguy cơ thoái hóa cột sống sớm, đặc biệt ở người trẻ.
Thừa cân, béo phì
Trọng lượng cơ thể lớn tạo áp lực trực tiếp lên cột sống, nhất là cột sống thắt lưng. Khi áp lực kéo dài, các đĩa đệm và khớp liên đốt bị tổn thương nhanh hơn, thúc đẩy quá trình thoái hóa.
Chấn thương cột sống
Tai nạn, té ngã, chấn thương thể thao hoặc lao động nặng có thể làm tổn thương cấu trúc cột sống. Những tổn thương này nếu không được điều trị triệt để sẽ trở thành yếu tố thuận lợi cho thoái hóa sớm.
Yếu tố di truyền và bệnh lý nền
Một số người có cơ địa xương khớp yếu, rối loạn chuyển hóa hoặc mắc các bệnh như loãng xương, viêm khớp mạn tính làm tăng nguy cơ thoái hóa cột sống.
Triệu chứng thường gặp của thoái hóa cột sống
Đau cột sống kéo dài
Đau là triệu chứng phổ biến nhất của thoái hóa cột sống. Cơn đau thường âm ỉ, tăng khi vận động, thay đổi tư thế hoặc sau khi ngồi, đứng lâu. Ở giai đoạn sớm, đau có thể giảm khi nghỉ ngơi nhưng về lâu dài, cơn đau xuất hiện thường xuyên hơn.
Cứng khớp, hạn chế vận động
Người bệnh thường cảm thấy cột sống bị cứng, khó xoay người, cúi gập hoặc ngửa cổ, đặc biệt vào buổi sáng sau khi ngủ dậy. Cứng khớp kéo dài làm giảm đáng kể khả năng vận động và sinh hoạt hàng ngày.
Đau lan theo đường thần kinh
Khi thoái hóa cột sống gây chèn ép rễ thần kinh, cơn đau có thể lan từ cổ xuống vai, tay hoặc từ thắt lưng xuống mông, đùi, cẳng chân. Đau lan thường kèm theo cảm giác tê bì, châm chích hoặc yếu cơ.
Rối loạn cảm giác và vận động
Một số trường hợp nặng có thể xuất hiện tê bì kéo dài, giảm cảm giác, yếu cơ hoặc khó kiểm soát vận động. Đây là dấu hiệu cảnh báo biến chứng chèn ép thần kinh nghiêm trọng cần được thăm khám sớm.
Các biến chứng có thể gặp nếu không điều trị kịp thời
Thoái hóa cột sống nếu không được kiểm soát có thể dẫn đến nhiều biến chứng ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe. Các gai xương hình thành có thể chèn ép tủy sống và rễ thần kinh, gây đau mạn tính, teo cơ và giảm khả năng vận động.
Ở cột sống cổ, thoái hóa nặng có thể gây chóng mặt, đau đầu, rối loạn tuần hoàn não. Ở cột sống thắt lưng, bệnh có thể dẫn đến đau thần kinh tọa, hạn chế đi lại và tăng nguy cơ tàn phế chức năng.
Các phương pháp điều trị thoái hóa cột sống theo tư vấn bác sĩ
Điều trị nội khoa bằng thuốc
Thuốc là phương pháp điều trị phổ biến trong giai đoạn đầu và trung bình của thoái hóa cột sống. Bác sĩ có thể chỉ định thuốc giảm đau, thuốc kháng viêm không steroid, thuốc giãn cơ hoặc thuốc hỗ trợ nuôi dưỡng sụn khớp tùy theo tình trạng cụ thể.
Việc sử dụng thuốc cần tuân thủ đúng liều lượng và thời gian theo hướng dẫn y tế để tránh tác dụng phụ và không làm che lấp triệu chứng bệnh.
Vật lý trị liệu và phục hồi chức năng
Vật lý trị liệu đóng vai trò quan trọng trong điều trị thoái hóa cột sống. Các phương pháp như kéo giãn cột sống, điện trị liệu, sóng ngắn, siêu âm trị liệu và các bài tập phục hồi giúp giảm đau, cải thiện vận động và tăng cường sức mạnh cơ quanh cột sống.
Việc tập luyện cần được hướng dẫn bởi chuyên viên phục hồi chức năng để đảm bảo an toàn và hiệu quả lâu dài.
Thay đổi lối sống và thói quen sinh hoạt
Điều chỉnh tư thế ngồi, đứng, nằm đúng cách là yếu tố then chốt giúp làm chậm tiến triển thoái hóa cột sống. Người bệnh cần tránh ngồi lâu một tư thế, hạn chế mang vác nặng và duy trì vận động nhẹ nhàng hàng ngày.
Chế độ dinh dưỡng đầy đủ canxi, vitamin D, protein và các vi chất cần thiết giúp hỗ trợ sức khỏe xương khớp. Kiểm soát cân nặng hợp lý cũng góp phần giảm áp lực lên cột sống.
Can thiệp ngoại khoa khi cần thiết
Phẫu thuật chỉ được cân nhắc khi các phương pháp điều trị bảo tồn không mang lại hiệu quả hoặc khi xuất hiện biến chứng chèn ép thần kinh nặng. Bác sĩ sẽ đánh giá kỹ lưỡng để lựa chọn phương pháp can thiệp phù hợp, đảm bảo an toàn và phục hồi chức năng tối đa cho người bệnh.
Vai trò của thăm khám chuyên khoa trong điều trị thoái hóa cột sống
Việc thăm khám sớm tại các cơ sở y tế uy tín giúp chẩn đoán chính xác mức độ thoái hóa và xây dựng phác đồ điều trị cá nhân hóa. Thông qua thăm khám lâm sàng kết hợp với các phương tiện chẩn đoán hình ảnh, bác sĩ có thể theo dõi tiến triển bệnh và điều chỉnh phương pháp điều trị kịp thời.
Đối với người có dấu hiệu đau cột sống kéo dài, hạn chế vận động hoặc tê bì tay chân, việc chủ động thăm khám chuyên khoa là yếu tố quan trọng để phòng ngừa biến chứng và duy trì chất lượng cuộc sống.
