Say nắng: Nguyên nhân, triệu chứng, cách xử trí và phòng ngừa hiệu quả trong mùa hè

Say nắng là gì?

Say nắng (hay còn gọi là trúng nắng) là tình trạng nhiệt độ cơ thể tăng cao, thường trên 40°C, kèm theo mất nước. Khi đó, cơ thể mất khả năng điều hòa thân nhiệt, dẫn đến rối loạn hoạt động của nhiều cơ quan như hệ hô hấp, tuần hoàn và thần kinh.

Hiện tượng này chủ yếu xảy ra do tiếp xúc với ánh nắng gay gắt hoặc hoạt động quá sức trong điều kiện thời tiết nóng bức. Say nắng thường xuất hiện cùng với tình trạng say nóng.

Nguyên nhân gây say nắng

Khi làm việc hoặc hoạt động ngoài trời trong thời gian dài, ánh nắng mặt trời chiếu trực tiếp vào vùng đầu, cổ và gáy. Dưới tác động của nhiệt độ cao kéo dài, hệ thống điều hòa thân nhiệt của cơ thể bị rối loạn. Đồng thời, tình trạng mất nước cấp khiến nhiệt độ cơ thể có thể tăng lên đáng kể.

Bên cạnh đó, chỉ số nhiệt và độ ẩm cũng ảnh hưởng đến nguy cơ sốc nhiệt. Khi độ ẩm từ 60% trở lên, mồ hôi khó bay hơi hơn, làm giảm khả năng tự làm mát của cơ thể.

Ngay từ giai đoạn đầu, người bị say nắng có thể xuất hiện các biểu hiện thần kinh. Một số tổn thương trong trường hợp nặng có thể không hồi phục, thậm chí có thể xuất hiện tụ máu trong não và dưới màng cứng.

Triệu chứng của say nắng

Dù là say nắng hay say nóng, biểu hiện chung đều là thân nhiệt tăng cao.

Khi nhiệt độ cơ thể tăng, quá trình tiết mồ hôi cũng tăng lên, làm cơ thể mất một lượng nước lớn. Nếu không được bù nước kịp thời, thể tích tuần hoàn sẽ giảm, có thể dẫn đến rối loạn điện giải, trụy tim và nguy hiểm đến tính mạng.

Ngoài ra, nhiệt độ cơ thể tăng cao còn có thể làm rối loạn chức năng của nhiều cơ quan như tim mạch, hô hấp và thần kinh.

Các dấu hiệu của say nắng thường tiến triển theo mức độ tăng thân nhiệt, bao gồm:

• Tăng nhịp tim.
• Tăng nhịp thở.
• Hồi hộp, trống ngực.
• Hoa mắt.
• Chóng mặt.
• Mệt mỏi.
• Tay chân rã rời.
• Đau đầu.
• Khó thở tăng dần.
• Chuột rút.

Trong những trường hợp nặng, người bệnh có thể:

• Hôn mê.
• Ngất xỉu.
• Trụy tim mạch.
• Tử vong.

Cách xử trí khi bị say nắng

Khi phát hiện người bị say nắng, cần tiến hành sơ cứu ngay trước khi có sự hỗ trợ của nhân viên y tế.

Hạ thân nhiệt cho người bệnh

Việc đầu tiên cần làm là nhanh chóng đưa người bệnh đến nơi thoáng mát.

Sau đó thực hiện các biện pháp sau:

• Cho người bệnh uống nước pha muối hoặc nước điện giải nếu còn tỉnh táo.
• Cởi bớt quần áo để cơ thể dễ tỏa nhiệt.
• Chườm khăn lạnh hoặc nước đá tại các vị trí có động mạch lớn gần bề mặt da như cổ, nách và bẹn.

Đưa người bệnh đến cơ sở y tế khi cần thiết

Nếu người bệnh:

• Ngất xỉu, không thể uống nước.
• Liên tục sốt cao.
• Nôn nhiều.
• Đau ngực.
• Đau bụng.
• Khó thở.

Cần nhanh chóng chuyển đến cơ sở y tế gần nhất và tiếp tục chườm mát trong quá trình di chuyển.

Tại cơ sở y tế, người bệnh có thể được truyền dịch, bù nước, bù điện giải và áp dụng các biện pháp điều trị hỗ trợ khác.

Đối với người bị sốt cao khi say nắng, có thể hạ sốt bằng paracetamol. Nếu xuất hiện co giật, người bệnh có thể được sử dụng thuốc chống co giật. Trong trường hợp hôn mê, cần tiến hành đặt ống nội khí quản.

Cách phòng ngừa say nắng trong mùa hè

Chủ động phòng ngừa là biện pháp hiệu quả giúp hạn chế nguy cơ say nắng khi thời tiết nắng nóng.

Bổ sung đủ nước

Để hạn chế tình trạng mất nước, nên bổ sung cho cơ thể ít nhất 1,5 lít nước mỗi ngày bằng nước lọc, nước ép rau củ hoặc nước ép trái cây.

Trong những ngày nhiệt độ cao hoặc độ ẩm thấp, có thể sử dụng thêm các loại nước uống giàu chất điện giải.

Đối với người lao động ngoài trời hoặc luyện tập thể thao:

• Khoảng 2 giờ trước khi tập nên bổ sung khoảng 700 ml nước.
• Có thể uống thêm khoảng 250 ml nước hoặc nước uống thể thao trước khi luyện tập.
• Trong quá trình tập luyện, nên bổ sung khoảng 250 ml nước sau mỗi 20 phút, kể cả khi chưa cảm thấy khát.

Ngoài ra, cần tránh sử dụng các loại đồ uống chứa caffeine hoặc rượu vì có thể làm tình trạng mất nước trở nên nghiêm trọng hơn.

Không nên tự ý sử dụng viên muối khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Thay vào đó, có thể lựa chọn nước trái cây hoặc đồ uống thể thao trong những ngày nắng nóng.

Đối với người mắc bệnh thận, tim mạch, động kinh hoặc đang phải hạn chế lượng nước đưa vào cơ thể, cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi tăng lượng nước uống mỗi ngày.

Thực hiện các biện pháp chống nắng

Giảm thời gian tiếp xúc với nắng nóng là một trong những cách phòng ngừa say nắng hiệu quả.

Nếu có thể, nên:

• Hạn chế làm việc ngoài trời vào thời điểm nắng gắt.
• Chuyển thời gian hoạt động sang buổi sáng sớm hoặc chiều mát.
• Giữ không gian sống mát mẻ bằng cách che chắn ánh nắng.

Khi phải ra ngoài trời, nên:

• Mặc quần áo rộng rãi, thoáng khí và có màu sáng.
• Đội mũ rộng vành.
• Đeo kính râm.
• Sử dụng kem chống nắng có chỉ số SPF từ 30 trở lên.

Kết luận

Say nắng là tình trạng thường gặp trong mùa hè do cơ thể phải tiếp xúc với nhiệt độ cao và mất nước. Nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời, tình trạng này có thể gây rối loạn nhiều cơ quan và dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng.

Để bảo vệ sức khỏe, cần chủ động bổ sung đủ nước, hạn chế tiếp xúc với nắng nóng kéo dài, sử dụng các biện pháp chống nắng phù hợp và nhanh chóng đưa người bệnh đến cơ sở y tế khi xuất hiện các dấu hiệu nặng.