Hội chứng Guillain-Barré: Khi hệ miễn dịch tấn công dây thần kinh

Hội chứng Guillain-Barré là gì?

Hội chứng Guillain-Barré là tình trạng hệ miễn dịch tấn công các dây thần kinh ngoại biên - những dây thần kinh đảm nhiệm việc truyền tín hiệu giữa não, tủy sống và các bộ phận khác của cơ thể.

Tổn thương thần kinh có thể làm gián đoạn quá trình truyền tín hiệu, dẫn đến yếu hoặc liệt cơ. Triệu chứng thường bắt đầu ở chân rồi có thể lan lên phần trên của cơ thể.

GBS có thể xảy ra ở mọi độ tuổi nhưng tương đối hiếm gặp. Bệnh thường tiến triển trong thời gian ngắn và mức độ ảnh hưởng ở mỗi người không giống nhau.

Nguyên nhân gây hội chứng Guillain-Barré

Nguyên nhân chính xác của GBS chưa được xác định hoàn toàn. Tuy nhiên, hội chứng này thường xuất hiện sau một đợt nhiễm trùng.

Một số tác nhân nhiễm trùng có thể liên quan đến GBS, trong đó có Campylobacter jejuni, một loại vi khuẩn thường gây bệnh đường tiêu hóa.

Ngoài nhiễm trùng, GBS đôi khi có thể xuất hiện sau một số bệnh lý hoặc tình trạng khác. Tuy nhiên, không phải người từng mắc nhiễm trùng đều phát triển hội chứng Guillain-Barré.

Cơ chế bệnh sinh được cho là liên quan đến phản ứng miễn dịch bất thường, trong đó hệ miễn dịch nhận diện nhầm một số thành phần của dây thần kinh là tác nhân cần tấn công.

Triệu chứng hội chứng Guillain-Barré

Triệu chứng GBS thường bắt đầu bằng những biểu hiện ở chân và có thể tiến triển lên trên.

Tê và cảm giác bất thường

Người bệnh có thể cảm thấy tê, kim châm hoặc cảm giác bất thường ở bàn chân, cẳng chân. Những triệu chứng này có thể lan dần lên tay và các vùng khác.

Yếu cơ

Yếu cơ là một trong những biểu hiện đặc trưng của hội chứng Guillain-Barré. Người bệnh có thể cảm thấy khó đi lại, khó leo cầu thang hoặc khó thực hiện những động tác trước đây vốn dễ dàng.

Tình trạng yếu cơ có thể tiến triển trong vài ngày đến vài tuần.

Giảm hoặc mất phản xạ

Một số người bệnh có thể bị giảm hoặc mất phản xạ gân xương khi được bác sĩ thăm khám.

Khó thực hiện một số động tác

Khi các cơ liên quan bị ảnh hưởng, người bệnh có thể gặp khó khăn trong việc cầm nắm, nhai, nuốt hoặc thực hiện các động tác trên khuôn mặt.

Rối loạn chức năng tự chủ

GBS cũng có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh tự chủ, dẫn đến những thay đổi về nhịp tim, huyết áp, tiết mồ hôi hoặc chức năng tiêu hóa và tiểu tiện.

Khó thở

Trong trường hợp các cơ hô hấp bị ảnh hưởng, người bệnh có thể gặp khó khăn khi hít thở. Đây là một biến chứng nghiêm trọng cần được theo dõi và điều trị tại cơ sở y tế.

Hội chứng Guillain-Barré có nguy hiểm không?

GBS có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe nếu bệnh tiến triển nhanh hoặc liên quan đến cơ hô hấp.

Một số người bệnh có thể cần hỗ trợ hô hấp và theo dõi sát tại bệnh viện. Ngoài ra, rối loạn thần kinh tự chủ có thể ảnh hưởng đến huyết áp và nhịp tim.

Tuy nhiên, mức độ hồi phục rất khác nhau. Nhiều người có thể phục hồi đáng kể sau điều trị, nhưng quá trình hồi phục có thể kéo dài nhiều tháng và một số trường hợp vẫn còn yếu cơ, mệt mỏi hoặc các triệu chứng thần kinh khác.

Khi nào cần đi khám?

Cần đi khám ngay khi xuất hiện tình trạng yếu cơ hoặc tê bì tiến triển nhanh, đặc biệt khi triệu chứng bắt đầu từ chân và lan lên các vùng khác của cơ thể.

Cần được cấp cứu nếu người bệnh có:

• Khó thở hoặc cảm giác không đủ hơi.

• Khó nuốt hoặc khó nói.

• Yếu cơ tiến triển nhanh.

• Không thể đi lại hoặc thực hiện các hoạt động bình thường.

• Ngất hoặc thay đổi rõ rệt về nhịp tim, huyết áp.

Những triệu chứng này không chỉ gặp ở GBS mà có thể xuất hiện trong nhiều bệnh lý thần kinh khác. Vì vậy, người bệnh cần được bác sĩ đánh giá để xác định nguyên nhân.

Chẩn đoán hội chứng Guillain-Barré

Không có một xét nghiệm đơn lẻ nào có thể xác định tất cả trường hợp GBS. Bác sĩ thường dựa vào triệu chứng, diễn tiến bệnh và kết quả thăm khám thần kinh.

Một số phương pháp có thể được sử dụng gồm:

Điện cơ và đo dẫn truyền thần kinh

Các xét nghiệm này giúp đánh giá hoạt động điện của dây thần kinh và cơ, từ đó hỗ trợ phát hiện tình trạng tổn thương hoặc bất thường trong quá trình dẫn truyền thần kinh.

Chọc dò dịch não tủy

Bác sĩ có thể lấy một lượng nhỏ dịch não tủy để phân tích. Một số trường hợp GBS có đặc điểm tăng protein trong dịch não tủy nhưng số lượng tế bào không tăng đáng kể.

Các xét nghiệm khác

Tùy tình trạng, bác sĩ có thể chỉ định thêm xét nghiệm máu hoặc phương pháp chẩn đoán hình ảnh nhằm loại trừ những nguyên nhân khác gây yếu cơ, tê bì hoặc liệt.

Điều trị hội chứng Guillain-Barré

GBS cần được điều trị và theo dõi y tế. Mục tiêu điều trị là giảm mức độ tấn công của hệ miễn dịch, kiểm soát triệu chứng và phòng ngừa biến chứng.

Hai phương pháp điều trị miễn dịch thường được sử dụng là:

Globulin miễn dịch đường tĩnh mạch (IVIG): sử dụng các kháng thể từ huyết tương người khỏe mạnh để điều chỉnh phản ứng miễn dịch. Thay huyết tương: loại bỏ một phần huyết tương có chứa các yếu tố miễn dịch bất thường và thay thế bằng dịch phù hợp. Hai phương pháp này đều có thể giúp rút ngắn hoặc làm giảm mức độ nghiêm trọng của bệnh nếu được sử dụng phù hợp. Bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp dựa trên tình trạng cụ thể của người bệnh. Ngoài điều trị đặc hiệu, người bệnh có thể cần hỗ trợ hô hấp, kiểm soát đau, theo dõi chức năng tim mạch và vật lý trị liệu trong quá trình hồi phục.

Hội chứng Guillain-Barré có phòng ngừa được không?

Hiện chưa có biện pháp đảm bảo phòng ngừa hoàn toàn GBS. Do hội chứng có thể xuất hiện sau nhiều loại nhiễm trùng và cơ chế bệnh sinh chưa được hiểu đầy đủ, việc phòng bệnh chủ yếu tập trung vào giảm nguy cơ nhiễm trùng và duy trì sức khỏe tổng thể. Khi có các triệu chứng nhiễm trùng, người bệnh nên được chăm sóc phù hợp và theo dõi diễn biến. Nếu sau một đợt nhiễm trùng xuất hiện tê bì hoặc yếu cơ tăng dần, cần đi khám sớm.

Kết luận

Hội chứng Guillain-Barré là một rối loạn thần kinh hiếm gặp nhưng có thể tiến triển nhanh. Các biểu hiện như tê bì, yếu cơ, khó đi lại có thể xuất hiện đầu tiên ở chân rồi lan lên. Trong trường hợp nặng, bệnh có thể ảnh hưởng đến cơ hô hấp và hệ thần kinh tự chủ. Nếu xuất hiện yếu cơ hoặc tê bì tiến triển nhanh, đặc biệt kèm khó thở, khó nuốt hoặc khó đi lại, người bệnh cần được đánh giá y tế ngay. Chẩn đoán và điều trị sớm giúp kiểm soát bệnh, hạn chế biến chứng và hỗ trợ quá trình hồi phục.