Hệ thống xét nghiệm quan trọng giúp phát hiện sớm các bệnh lý gan mật
Vì sao cần làm xét nghiệm khi nghi ngờ bệnh gan mật?
Gan và hệ thống đường mật giữ vai trò trung tâm trong chuyển hóa, giải độc, tổng hợp protein và hỗ trợ tiêu hóa. Tuy nhiên, các bệnh lý gan mật thường diễn tiến âm thầm, ít triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu. Nhiều trường hợp chỉ được phát hiện khi bệnh đã chuyển sang giai đoạn nặng như xơ gan, suy gan hoặc ung thư gan.
Xét nghiệm gan mật giúp đánh giá toàn diện chức năng gan, phát hiện sớm tổn thương tế bào gan và xác định nguyên nhân gây bệnh. Đây là cơ sở quan trọng để bác sĩ đưa ra phác đồ điều trị phù hợp, theo dõi tiến triển bệnh và phòng ngừa biến chứng nguy hiểm.
Các nhóm xét nghiệm cần thiết khi nghi ngờ bệnh gan mật
Xét nghiệm đánh giá men gan
Men gan là nhóm chỉ số phản ánh mức độ tổn thương của tế bào gan. Khi gan bị viêm, nhiễm độc hoặc hoại tử, các enzyme này sẽ tăng cao trong máu.
AST (SGOT) và ALT (SGPT) là hai chỉ số phổ biến nhất. ALT tăng cao thường liên quan trực tiếp đến tổn thương tế bào gan, trong khi AST có thể tăng trong cả bệnh gan và bệnh lý tim, cơ. Tỷ lệ AST/ALT cũng giúp bác sĩ định hướng nguyên nhân bệnh như viêm gan virus hay tổn thương gan do rượu.
GGT là men gan nhạy với tình trạng ứ mật và tổn thương gan do rượu bia, thuốc hoặc hóa chất. Chỉ số này tăng cao thường gợi ý tắc nghẽn đường mật hoặc bệnh gan mạn tính.
ALP là enzym liên quan đến đường mật. Khi ALP tăng cao kèm theo GGT, khả năng cao người bệnh đang gặp vấn đề về tắc mật hoặc viêm đường mật.
Xét nghiệm bilirubin toàn phần và trực tiếp
Bilirubin là sản phẩm chuyển hóa của hemoglobin và được gan xử lý, đào thải qua mật. Khi gan hoặc đường mật gặp vấn đề, bilirubin sẽ tích tụ trong máu, gây vàng da, vàng mắt.
Bilirubin toàn phần phản ánh tổng lượng bilirubin trong máu, trong khi bilirubin trực tiếp giúp phân biệt nguyên nhân vàng da do gan hay do tắc mật. Đây là xét nghiệm quan trọng trong đánh giá viêm gan, xơ gan và các bệnh lý ứ mật.
Xét nghiệm protein máu và albumin
Gan là nơi tổng hợp albumin và nhiều loại protein quan trọng khác. Khi chức năng gan suy giảm, nồng độ albumin trong máu sẽ giảm.
Xét nghiệm albumin giúp đánh giá mức độ suy gan và tiên lượng bệnh, đặc biệt trong các bệnh gan mạn tính như xơ gan. Protein toàn phần và tỷ lệ albumin/globulin cũng hỗ trợ chẩn đoán các rối loạn miễn dịch liên quan đến gan.
Xét nghiệm đông máu (PT, INR)
Gan tham gia tổng hợp các yếu tố đông máu. Khi gan bị tổn thương nặng, khả năng đông máu sẽ suy giảm, làm tăng nguy cơ chảy máu.
Chỉ số PT và INR giúp đánh giá chức năng tổng hợp của gan và mức độ suy gan. Đây là xét nghiệm quan trọng trong theo dõi bệnh gan mạn tính và trước khi thực hiện các thủ thuật xâm lấn.
Xét nghiệm viêm gan virus
Viêm gan virus là nguyên nhân phổ biến gây tổn thương gan, có thể dẫn đến xơ gan và ung thư gan nếu không được phát hiện sớm.
Xét nghiệm HBsAg, Anti-HBs, Anti-HBc giúp xác định tình trạng nhiễm virus viêm gan B. Xét nghiệm Anti-HCV và HCV RNA giúp chẩn đoán viêm gan C và đánh giá mức độ nhân lên của virus.
Việc tầm soát viêm gan virus không chỉ giúp phát hiện bệnh mà còn đóng vai trò quan trọng trong phòng ngừa lây nhiễm cộng đồng.
Xét nghiệm miễn dịch và tự miễn
Một số bệnh gan do rối loạn miễn dịch như viêm gan tự miễn, xơ gan mật nguyên phát thường khó phát hiện nếu chỉ dựa vào men gan.
Các xét nghiệm như ANA, SMA, AMA giúp phát hiện bệnh gan tự miễn và phân biệt với các nguyên nhân khác. Đây là nhóm xét nghiệm chuyên sâu, thường được chỉ định khi bệnh diễn tiến kéo dài, không rõ nguyên nhân.
Xét nghiệm mỡ máu và đường huyết
Gan nhiễm mỡ đang ngày càng phổ biến, đặc biệt ở người thừa cân, béo phì hoặc mắc đái tháo đường.
Xét nghiệm cholesterol, triglyceride và đường huyết giúp đánh giá nguy cơ gan nhiễm mỡ và các rối loạn chuyển hóa liên quan. Việc kiểm soát tốt các chỉ số này góp phần cải thiện chức năng gan và ngăn ngừa biến chứng.
Chẩn đoán hình ảnh hỗ trợ xét nghiệm gan mật
Bên cạnh xét nghiệm máu, các phương pháp chẩn đoán hình ảnh đóng vai trò quan trọng trong đánh giá cấu trúc gan và đường mật.
Siêu âm gan mật giúp phát hiện gan nhiễm mỡ, xơ gan, sỏi mật, giãn đường mật hoặc khối u gan. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định CT scan hoặc MRI để đánh giá chi tiết hơn mức độ tổn thương.
Khi nào nên thực hiện xét nghiệm gan mật?
Người có các biểu hiện như mệt mỏi kéo dài, vàng da, ngứa, nước tiểu sẫm màu, phân nhạt màu hoặc đau tức vùng hạ sườn phải nên đi kiểm tra gan mật sớm.
Ngoài ra, những người thường xuyên sử dụng rượu bia, thuốc dài ngày, người béo phì, mắc bệnh chuyển hóa hoặc có tiền sử viêm gan virus cần xét nghiệm gan mật định kỳ để theo dõi sức khỏe.
Ý nghĩa của việc xét nghiệm gan mật định kỳ
Xét nghiệm gan mật không chỉ giúp phát hiện bệnh sớm mà còn hỗ trợ theo dõi hiệu quả điều trị và điều chỉnh lối sống phù hợp. Việc kiểm tra định kỳ giúp giảm nguy cơ biến chứng nguy hiểm như xơ gan, suy gan và ung thư gan, đồng thời nâng cao chất lượng cuộc sống.
