Đột quỵ: Nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết và cách phòng tránh hiệu quả
ột quỵ là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên thế giới. Trung bình cứ khoảng 3 phút lại có 1 người tử vong vì đột quỵ. Đây là tình trạng nguy hiểm có thể xảy ra đột ngột, để lại nhiều di chứng nặng nề nếu không được cấp cứu kịp thời.
Vậy đột quỵ là gì? Dấu hiệu nhận biết ra sao? Làm thế nào để phòng tránh hiệu quả? Hãy cùng tìm hiểu ngay dưới đây.
1. Đột quỵ là gì?
Đột quỵ, còn gọi là tai biến mạch máu não, là tình trạng não bị tổn thương nghiêm trọng do quá trình cấp máu lên não bị gián đoạn hoặc suy giảm đáng kể. Khi não thiếu oxy và dưỡng chất, các tế bào não sẽ nhanh chóng chết đi chỉ sau vài phút.
Đây là tình trạng cấp cứu y tế nguy hiểm. Thời gian cấp cứu càng chậm, số lượng tế bào não bị tổn thương càng nhiều, làm tăng nguy cơ:
- Liệt vận động
- Rối loạn ngôn ngữ
- Suy giảm thị lực
- Rối loạn cảm xúc
- Suy giảm tư duy
- Tử vong
Nhiều người sống sót sau đột quỵ phải đối mặt với các di chứng kéo dài, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống.
Các loại đột quỵ phổ biến
Đột quỵ thiếu máu cục bộ
Chiếm khoảng 85% các trường hợp đột quỵ. Nguyên nhân là do cục máu đông làm tắc nghẽn động mạch, cản trở máu lưu thông lên não.
Đột quỵ xuất huyết
Xảy ra khi mạch máu não bị vỡ, gây chảy máu trong não. Tình trạng này thường liên quan đến thành mạch yếu, nứt hoặc rò rỉ.
Cơn thiếu máu não thoáng qua
Đây là dạng “đột quỵ nhỏ”, xảy ra khi lượng máu lên não giảm tạm thời trong vài phút. Mặc dù triệu chứng nhanh chóng biến mất nhưng đây là dấu hiệu cảnh báo nguy cơ đột quỵ thực sự có thể xảy ra bất cứ lúc nào.
2. Nguyên nhân gây đột quỵ
Có nhiều yếu tố làm tăng nguy cơ đột quỵ, bao gồm các yếu tố không thể thay đổi và các bệnh lý liên quan.
2.1. Các yếu tố không thể thay đổi
Tuổi tác
Ai cũng có nguy cơ bị đột quỵ, tuy nhiên người lớn tuổi có nguy cơ cao hơn. Sau tuổi 55, nguy cơ đột quỵ tăng gần gấp đôi sau mỗi 10 năm.
Giới tính
Nam giới có nguy cơ bị đột quỵ cao hơn nữ giới.
Tiền sử gia đình
Người có người thân từng bị đột quỵ sẽ có nguy cơ mắc bệnh cao hơn.
Chủng tộc
Người Mỹ gốc Phi có nguy cơ đột quỵ gần gấp đôi so với người da trắng.
2.2. Các yếu tố bệnh lý và lối sống
Tiền sử đột quỵ
Người từng bị đột quỵ có nguy cơ tái phát cao, đặc biệt trong vài tháng đầu sau cơn đột quỵ.
Đái tháo đường
Các vấn đề liên quan đến đái tháo đường có thể làm tăng nguy cơ đột quỵ.
Bệnh tim mạch
Người mắc bệnh tim mạch có nguy cơ đột quỵ cao hơn bình thường.
Cao huyết áp
Cao huyết áp làm tăng áp lực lên thành mạch máu, dễ gây tổn thương hoặc xuất huyết não. Đây là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây đột quỵ.
Mỡ máu cao
Cholesterol tích tụ trong lòng mạch có thể gây hẹp hoặc tắc mạch máu não.
Thừa cân, béo phì
Béo phì làm tăng nguy cơ cao huyết áp, tim mạch và rối loạn mỡ máu – những yếu tố liên quan trực tiếp đến đột quỵ.
Hút thuốc lá
Người hút thuốc có nguy cơ đột quỵ cao gấp 2 lần. Khói thuốc gây tổn thương mạch máu và thúc đẩy xơ vữa động mạch.
Lối sống thiếu lành mạnh
Chế độ ăn uống không khoa học, ít vận động, sử dụng nhiều rượu bia hoặc chất kích thích đều làm tăng nguy cơ đột quỵ.
3. Dấu hiệu nhận biết đột quỵ
Các dấu hiệu đột quỵ thường xuất hiện đột ngột và có thể biến mất nhanh chóng. Người bệnh có thể gặp một hoặc nhiều triệu chứng sau:
- Mệt mỏi bất thường, mất sức đột ngột
- Tê cứng mặt hoặc méo miệng
- Tê yếu tay chân, đặc biệt ở một bên cơ thể
- Không thể nâng đồng thời hai tay qua đầu
- Nói khó, nói ngọng, phát âm không rõ
- Chóng mặt, mất thăng bằng
- Thị lực giảm, nhìn mờ
- Đau đầu dữ dội kèm buồn nôn hoặc nôn
Cách nhận biết nhanh dấu hiệu đột quỵ
Bạn có thể kiểm tra nhanh bằng cách:
- Yêu cầu người bệnh cười
- Yêu cầu nâng đồng thời hai tay
- Yêu cầu nói lại một câu đơn giản
Nếu xuất hiện bất thường, cần đưa người bệnh đi cấp cứu ngay lập tức.
4. Vì sao cần cấp cứu đột quỵ càng sớm càng tốt?
Đột quỵ là tình trạng khẩn cấp. Thời gian “vàng” để xử trí là khoảng 60 phút đầu tiên kể từ khi xuất hiện triệu chứng.
Mỗi phút trôi qua, hàng triệu tế bào não có thể bị tổn thương. Việc cấp cứu sớm giúp:
- Tăng khả năng cứu sống
- Giảm nguy cơ liệt và tàn phế
- Hạn chế tổn thương não
- Tăng hiệu quả điều trị và phục hồi
Ngay cả khi triệu chứng chỉ xuất hiện vài phút rồi biến mất, người bệnh vẫn cần được thăm khám càng sớm càng tốt.
5. Cách phòng tránh đột quỵ hiệu quả
5.1. Xây dựng chế độ ăn uống lành mạnh
Một chế độ dinh dưỡng hợp lý giúp giảm nguy cơ mắc các bệnh lý liên quan đến đột quỵ như tim mạch, đái tháo đường và mỡ máu.
Nên:
- Ăn nhiều rau xanh, trái cây, ngũ cốc và các loại đậu
- Bổ sung protein từ thịt trắng, hải sản, trứng
- Hạn chế thịt đỏ
- Giảm đồ chiên rán, thức ăn nhanh
- Hạn chế thực phẩm nhiều đường
- Uống đủ nước mỗi ngày
5.2. Tập thể dục thường xuyên
Duy trì vận động ít nhất 30 phút mỗi ngày và tối thiểu 4 lần/tuần giúp:
- Tăng cường tuần hoàn máu
- Hỗ trợ tim mạch khỏe mạnh
- Giảm nguy cơ cao huyết áp và đột quỵ
5.3. Giữ ấm cơ thể
Thời tiết lạnh có thể làm tăng huyết áp và áp lực lên thành mạch máu. Người lớn tuổi cần đặc biệt chú ý giữ ấm khi giao mùa.
5.4. Không hút thuốc lá
Bỏ thuốc lá giúp giảm đáng kể nguy cơ đột quỵ. Sau khoảng 2 – 5 năm ngừng hút thuốc, nguy cơ đột quỵ có thể giảm xuống tương đương người chưa từng hút thuốc.
5.5. Kiểm tra sức khỏe định kỳ
Khám sức khỏe định kỳ giúp phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ như:
- Cao huyết áp
- Mỡ máu
- Đái tháo đường
- Bệnh tim mạch
Những người từng bị đột quỵ hoặc có bệnh nền cần theo dõi sức khỏe thường xuyên để kiểm soát tốt tình trạng bệnh và hạn chế nguy cơ tái phát.
Kết luận
Đột quỵ là bệnh lý nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể giảm nguy cơ nếu phát hiện sớm và duy trì lối sống lành mạnh. Nhận biết đúng dấu hiệu đột quỵ và đưa người bệnh đi cấp cứu kịp thời là yếu tố quan trọng giúp tăng cơ hội hồi phục và giảm biến chứng.
Hãy chủ động chăm sóc sức khỏe mỗi ngày bằng chế độ ăn uống khoa học, tập luyện đều đặn và kiểm tra sức khỏe định kỳ để bảo vệ bản thân và gia đình trước nguy cơ đột quỵ.
