Bệnh Addison là gì?

Bệnh Addison (hay suy tuyến thượng thận nguyên phát) là một bệnh lý nội tiết hiếm gặp xảy ra khi tuyến thượng thận bị tổn thương, không thể sản xuất đủ hormone cần thiết cho cơ thể, đặc biệt là cortisol và aldosterone.

Tuyến thượng thận là hai tuyến nhỏ nằm phía trên mỗi quả thận, có vai trò quan trọng trong việc điều hòa nhiều hoạt động của cơ thể như:

• Kiểm soát phản ứng của cơ thể trước căng thẳng.
• Duy trì huyết áp.
• Cân bằng lượng nước và muối trong cơ thể.
• Hỗ trợ chuyển hóa năng lượng.

Khi hormone tuyến thượng thận bị thiếu hụt, người bệnh có thể gặp nhiều triệu chứng như mệt mỏi kéo dài, sụt cân, huyết áp thấp, sạm da, rối loạn tiêu hóa. Nếu không được phát hiện và điều trị, bệnh có thể dẫn đến cơn suy thượng thận cấp - tình trạng nguy hiểm cần được xử trí y tế khẩn cấp.

Nguyên nhân gây bệnh Addison

Bệnh Addison xảy ra khi lớp vỏ tuyến thượng thận bị tổn thương nghiêm trọng, khiến cơ quan này không còn khả năng sản xuất đủ hormone. Một số nguyên nhân thường gặp gồm:

1. Bệnh tự miễn

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất gây bệnh Addison. Trong trường hợp này, hệ miễn dịch nhận diện nhầm tuyến thượng thận là yếu tố có hại và tạo ra kháng thể tấn công các tế bào tuyến thượng thận. Theo thời gian, tuyến thượng thận bị suy giảm chức năng và không thể tiết đủ hormone.

2. Nhiễm trùng

Một số bệnh nhiễm trùng có thể gây tổn thương tuyến thượng thận như:

• Lao tuyến thượng thận.
• Nhiễm nấm.
• Một số bệnh nhiễm khuẩn nghiêm trọng.

3. Xuất huyết tuyến thượng thận

Chảy máu trong tuyến thượng thận có thể làm ảnh hưởng đến khả năng hoạt động của tuyến, dẫn đến suy giảm hormone.

4. Ung thư hoặc bệnh lý xâm lấn tuyến thượng thận

Một số khối u hoặc bệnh lý khác có thể ảnh hưởng đến mô tuyến thượng thận, làm suy giảm chức năng sản xuất hormone.

5. Một số nguyên nhân khác

Ngoài các nguyên nhân trên, bệnh Addison có thể liên quan đến:

• Rối loạn di truyền hiếm gặp.
• Một số bệnh lý chuyển hóa.
• Tác động từ thuốc trong một số trường hợp đặc biệt.

Dấu hiệu nhận biết bệnh Addison

Các triệu chứng bệnh Addison thường tiến triển chậm, kéo dài trong nhiều tháng nên dễ bị nhầm với tình trạng mệt mỏi thông thường hoặc nhiều bệnh lý khác.

Mệt mỏi kéo dài

Đây là dấu hiệu phổ biến nhất.

Người bệnh thường cảm thấy:

• Thiếu năng lượng.
• Giảm khả năng làm việc.
• Dễ kiệt sức dù đã nghỉ ngơi.

Sạm da bất thường

Tình trạng tăng sắc tố da là một biểu hiện khá đặc trưng của bệnh Addison.

Vùng da dễ bị sạm hơn gồm:

• Khuỷu tay.
• Đầu gối.
• Khớp ngón tay.
• Nếp gấp da.
• Niêm mạc miệng.

Nguyên nhân là do cơ thể tăng sản xuất hormone ACTH để kích thích tuyến thượng thận, đồng thời ACTH có liên quan đến quá trình tạo sắc tố da.

Sụt cân, chán ăn

Người bệnh có thể giảm cân không chủ ý do:

• Ăn uống kém.
• Rối loạn chuyển hóa.
• Cơ thể thiếu hormone điều hòa năng lượng.

Huyết áp thấp

Thiếu hormone aldosterone khiến cơ thể mất natri và nước, dẫn đến:

• Huyết áp giảm.
• Chóng mặt khi thay đổi tư thế.
• Có thể ngất xỉu.

Thèm ăn mặn

Một số người bệnh có cảm giác muốn ăn nhiều muối do cơ thể bị mất natri.

Rối loạn tiêu hóa

Bệnh Addison có thể gây:

• Buồn nôn.
• Nôn.
• Đau bụng.
• Tiêu chảy hoặc táo bón.

Thay đổi tâm trạng

Một số người có thể gặp:

• Khó tập trung.
• Cáu gắt.
• Lo âu.
• Giảm tinh thần.

Cơn suy thượng thận cấp nguy hiểm như thế nào?

Cơn suy thượng thận cấp là biến chứng nghiêm trọng của bệnh Addison, xảy ra khi lượng hormone tuyến thượng thận giảm mạnh, khiến cơ thể không thể đáp ứng với các tình trạng stress như nhiễm trùng, chấn thương hoặc phẫu thuật.

Các dấu hiệu cảnh báo gồm:

• Mệt mỏi nghiêm trọng.
• Tụt huyết áp.
• Đau bụng.
• Buồn nôn, nôn nhiều.
• Sốt.
• Lú lẫn hoặc thay đổi ý thức.

Đây là tình trạng cần được cấp cứu ngay để tránh nguy cơ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe.

Bệnh Addison được chẩn đoán như thế nào?

Để chẩn đoán bệnh Addison, bác sĩ thường kết hợp đánh giá triệu chứng với các xét nghiệm chuyên sâu.

Xét nghiệm cortisol

Cortisol là hormone quan trọng do tuyến thượng thận sản xuất. Người mắc bệnh Addison thường có nồng độ cortisol thấp.

Xét nghiệm ACTH

ACTH là hormone do tuyến yên tiết ra nhằm kích thích tuyến thượng thận hoạt động. Trong suy tuyến thượng thận nguyên phát, ACTH thường tăng cao do tuyến yên cố gắng kích thích tuyến thượng thận sản xuất hormone.

Xét nghiệm điện giải

Bác sĩ có thể kiểm tra:

• Natri máu.
• Kali máu.

Những chỉ số này giúp đánh giá ảnh hưởng của tình trạng thiếu aldosterone.

Nghiệm pháp kích thích ACTH

Đây là xét nghiệm thường được sử dụng để đánh giá khả năng đáp ứng của tuyến thượng thận khi được kích thích.

Chẩn đoán hình ảnh

Tùy trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định:

• CT tuyến thượng thận.
• Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh khác.

Mục đích là tìm nguyên nhân gây suy tuyến thượng thận.

Bệnh Addison có chữa khỏi được không?

Hiện nay, bệnh Addison thường không thể chữa khỏi hoàn toàn nếu tuyến thượng thận đã bị tổn thương vĩnh viễn. Tuy nhiên, người bệnh có thể kiểm soát bệnh hiệu quả bằng phương pháp điều trị thay thế hormone. Nếu tuân thủ điều trị, người bệnh vẫn có thể duy trì cuộc sống bình thường, học tập và làm việc như những người khỏe mạnh.

Điều trị bệnh Addison như thế nào?

Liệu pháp thay thế hormone

Phương pháp điều trị chính là bổ sung các hormone mà cơ thể đang thiếu.

Bác sĩ có thể kê thuốc thay thế:

• Cortisol.
• Aldosterone (trong trường hợp cần thiết).

Liều lượng thuốc cần được điều chỉnh dựa trên tình trạng sức khỏe, triệu chứng và kết quả kiểm tra định kỳ.

Điều chỉnh thuốc trong tình huống đặc biệt

Khi cơ thể gặp tình trạng stress như:

• Sốt cao.
• Nhiễm trùng.
• Phẫu thuật.
• Chấn thương.

Người bệnh có thể cần điều chỉnh liều hormone theo hướng dẫn của bác sĩ.

Theo dõi sức khỏe định kỳ

Người mắc bệnh Addison cần:

• Tái khám đúng lịch.
• Kiểm tra hormone định kỳ.
• Không tự ý ngừng thuốc.

Người mắc bệnh Addison cần lưu ý gì?

Để kiểm soát bệnh tốt hơn, người bệnh nên:

• Uống thuốc đúng chỉ định.
• Mang theo thông tin bệnh lý khi đi xa.
• Không tự ý bỏ thuốc.
• Duy trì chế độ ăn uống cân bằng.
• Hạn chế căng thẳng kéo dài.
• Đi khám ngay khi xuất hiện triệu chứng bất thường.

Khám bệnh Addison ở đâu?

Bệnh viện Hồng Ngọc

Bệnh viện Hồng Ngọc có chuyên khoa Nội tiết, hỗ trợ thăm khám và theo dõi các bệnh lý liên quan đến hormone, trong đó có các vấn đề về tuyến thượng thận. Người bệnh có thể được bác sĩ đánh giá triệu chứng, chỉ định xét nghiệm nội tiết cần thiết và tư vấn hướng điều trị phù hợp.

Hệ thống y tế Thu Cúc TCI

Thu Cúc TCI cung cấp dịch vụ khám Nội tiết, xét nghiệm và chẩn đoán hỗ trợ đánh giá các rối loạn hormone trong cơ thể. Người bệnh có thể được kiểm tra các chỉ số liên quan đến tuyến thượng thận theo chỉ định của bác sĩ.

Bệnh viện Đa khoa MEDLATEC

MEDLATEC có hệ thống xét nghiệm phục vụ kiểm tra các chỉ số sinh hóa, hormone và hỗ trợ chẩn đoán các bệnh lý nội tiết. Người bệnh có thể lựa chọn khám trực tiếp tại bệnh viện hoặc sử dụng dịch vụ lấy mẫu xét nghiệm tại nhà tùy nhu cầu.

Khi nào nên đi khám bệnh Addison?

Bạn nên chủ động thăm khám nếu có các dấu hiệu:

• Mệt mỏi kéo dài không rõ nguyên nhân.
• Sụt cân bất thường.
• Da sẫm màu hơn bình thường.
• Hay chóng mặt, tụt huyết áp.
• Thèm ăn mặn.
• Rối loạn tiêu hóa kéo dài.

Đặc biệt, người có nhiều triệu chứng kết hợp hoặc từng mắc bệnh tự miễn nên được kiểm tra sức khỏe nội tiết để phát hiện sớm bất thường.

Kết luận

Bệnh Addison là một bệnh lý nội tiết hiếm gặp do suy giảm chức năng tuyến thượng thận, khiến cơ thể thiếu các hormone quan trọng như cortisol và aldosterone. Các triệu chứng của bệnh thường diễn tiến âm thầm nhưng có thể gây biến chứng nguy hiểm nếu không được điều trị. Việc phát hiện sớm, điều trị thay thế hormone và theo dõi định kỳ giúp người bệnh kiểm soát tốt tình trạng sức khỏe và duy trì chất lượng cuộc sống.