15 bệnh mùa hè thường gặp ở trẻ em: Dấu hiệu nhận biết và cách phòng ngừa cha mẹ cần biết

Vì sao mùa hè trẻ em dễ mắc bệnh?

Mùa hè là thời điểm các bệnh về đường hô hấp, tiêu hóa và ngoài da gia tăng ở trẻ nhỏ.

Nhiệt độ cao cùng độ ẩm không khí lớn tạo môi trường thuận lợi cho virus và vi khuẩn phát triển mạnh. Những tác nhân gây bệnh này thường tấn công các đối tượng có hệ miễn dịch còn yếu như trẻ em, người cao tuổi và phụ nữ mang thai. Trong đó, trẻ em là nhóm có nguy cơ mắc bệnh cao nhất do hệ miễn dịch chưa phát triển hoàn thiện.

Ngoài ra, sự chênh lệch nhiệt độ giữa môi trường bên ngoài và phòng điều hòa cũng là nguyên nhân khiến trẻ dễ mắc các bệnh đường hô hấp. Trong mùa hè, nhiệt độ ngoài trời có thể lên tới 38–42°C, trong khi nhiệt độ trong phòng điều hòa thường chỉ khoảng 20–25°C. Việc thay đổi nhiệt độ đột ngột khiến cơ thể trẻ khó thích nghi, làm phế quản giãn nở không đều và tăng nguy cơ mắc các bệnh hô hấp.

1. Cảm lạnh thông thường

Cảm lạnh là một trong những bệnh mùa hè phổ biến ở trẻ em, chủ yếu do virus Rhinovirus gây ra.

Mỗi trẻ có thể bị cảm lạnh khoảng 8 lần trong một năm, thường gặp nhất vào đầu hoặc cuối mùa hè – thời điểm giao mùa.

Các triệu chứng thường gặp gồm:

• Hắt hơi nhiều.
• Đau họng.
• Đau vùng cổ.
• Mệt mỏi.
• Chán ăn.

Phần lớn các trường hợp cảm lạnh có diễn biến nhẹ. Tuy nhiên, nếu không được theo dõi và chăm sóc đúng cách, bệnh có thể gây ra những biến chứng nguy hiểm. Theo ghi nhận, khoảng 20–25% trẻ bị cảm lạnh có thể tiến triển thành viêm phổi, trong khi 80% trẻ mắc hen suyễn có thể khởi phát cơn hen khi bị cảm lạnh.

2. Sốt virus

Sốt virus (hay sốt siêu vi) là bệnh do nhiều loại virus khác nhau gây ra, phổ biến nhất là các virus đường hô hấp.

Trẻ bị sốt virus thường có các biểu hiện như:

• Sốt cao.
• Đau mỏi cơ thể.
• Hắt hơi.
• Sổ mũi.
• Ho.

Từ ngày thứ 2 đến ngày thứ 4, trên da trẻ có thể xuất hiện các ban đỏ mịn.

Khi trẻ mắc sốt virus, cần chú ý bổ sung nước, chất điện giải, đảm bảo chế độ dinh dưỡng và chăm sóc phù hợp nhằm hạn chế nguy cơ bội nhiễm.

Nếu trẻ xuất hiện các dấu hiệu như:

• Đau đầu nhiều.
• Nôn nhiều.
• Co giật.
• Mất ý thức.

Cha mẹ cần nhanh chóng đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị kịp thời.

3. Viêm họng

Viêm họng ở trẻ trong mùa hè có thể do các loại virus như Adenovirus, Rhinovirus hoặc do vi khuẩn, trong đó có liên cầu khuẩn.

Các triệu chứng thường gặp gồm:

• Sổ mũi.
• Hắt hơi.
• Ho.
• Sưng đau họng.
• Khó nuốt.
• Khó thở.

Nếu sau 5–7 ngày các triệu chứng không cải thiện hoặc trẻ sốt trên 38,5°C, cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được điều trị, tránh nguy cơ bệnh diễn biến nặng.

4. Viêm xoang

Viêm xoang là bệnh mùa hè khá phổ biến ở trẻ, có thể do virus, vi khuẩn, nấm, khói bụi, các chất gây dị ứng hoặc những bất thường về cấu trúc mũi xoang như vẹo vách ngăn, gai vách ngăn.

Các biểu hiện thường gặp gồm:

• Đau vùng mặt.
• Nghẹt mũi.
• Chảy dịch hoặc mủ mũi.
• Sốt.
• Đau đầu.
• Mệt mỏi.
• Ho.
• Cảm giác nặng và đau nhức hai bên tai.

Nếu không được điều trị đúng và kịp thời, viêm xoang có thể dẫn đến nhiều biến chứng như:

• Viêm tai giữa.
• Viêm thanh khí phế quản.
• Áp xe dưới màng xương.
• Áp xe ổ mắt.
• Viêm tắc tĩnh mạch.
• Viêm màng não.

5. Tiêu chảy cấp

Tiêu chảy cấp là tình trạng tiêu chảy kéo dài dưới 14 ngày, thường gặp ở trẻ nhỏ dưới 5 tuổi.

Đây là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ do mất nước và rối loạn điện giải. Theo các chuyên gia, khoảng 80% trường hợp tiêu chảy cấp xảy ra ở trẻ dưới 2 tuổi.

Nguyên nhân gây bệnh chủ yếu là vi khuẩn, virus và ký sinh trùng đường ruột, khiến trẻ bị rối loạn tiêu hóa và giảm khả năng hấp thu dưỡng chất.

Các dấu hiệu thường gặp gồm:

• Đi ngoài từ 3–5 lần/ngày, có trường hợp trên 10 lần/ngày.
• Đau bụng.
• Buồn nôn.
• Nôn.

Khi trẻ bị tiêu chảy cấp, cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá mức độ mất nước và hướng dẫn bù nước, điện giải bằng đường uống.

Việc truyền dịch chỉ được thực hiện khi trẻ mất nước nặng, nôn nhiều, không thể ăn uống và phải có chỉ định của bác sĩ.

6. Ngộ độc thực phẩm

Ngộ độc thực phẩm là một trong những bệnh mùa hè thường gặp ở trẻ em do sử dụng thực phẩm hoặc nguồn nước bị nhiễm virus, vi khuẩn. Các tác nhân gây bệnh thường gặp gồm Norovirus, virus viêm gan A, Salmonella, Listeria, Campylobacter, Staphylococcus Aureus...

Thời tiết nắng nóng khiến thực phẩm dễ ôi thiu nếu không được bảo quản và chế biến đúng cách, tạo điều kiện cho vi sinh vật phát triển mạnh và gây bệnh.

Sau khi ăn phải thực phẩm nhiễm khuẩn hoặc nhiễm độc vài giờ, trẻ có thể xuất hiện các triệu chứng như:

• Buồn nôn.
• Nôn, có thể nôn ra máu.
• Đau bụng.
• Đi ngoài nhiều lần.
• Sốt cao.
• Đau đầu.
• Ớn lạnh.

Đối với trẻ dưới 5 tuổi, ngộ độc thực phẩm có thể diễn tiến nặng với các biểu hiện như mạch đập nhanh, mệt lả hoặc co giật. Khi nghi ngờ trẻ bị ngộ độc thực phẩm, cha mẹ cần nhanh chóng đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị, hạn chế nguy cơ nhiễm trùng, viêm ruột thừa cấp hoặc trụy tim mạch.

7. Tay chân miệng

Tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm do virus Coxsackievirus A16 gây ra, thường gặp ở trẻ dưới 10 tuổi và dễ bùng phát tại trường học, nhà trẻ hoặc khu vui chơi.

Sau thời gian ủ bệnh khoảng 3–7 ngày, trẻ thường có các biểu hiện:

• Sốt nhẹ.
• Đau họng.
• Kém ăn.
• Mệt mỏi.

Sau đó xuất hiện các nốt ban hồng có đường kính khoảng 2 mm tại miệng, lòng bàn tay, lòng bàn chân, môi và cẳng chân.

Bệnh trở nên nguy hiểm khi trẻ xuất hiện các biến chứng thần kinh như:

• Run tay chân.
• Co giật.
• Rối loạn ý thức.

Nếu có những dấu hiệu này, trẻ cần được đưa đến bệnh viện ngay để điều trị kịp thời.

8. Thủy đậu

Thủy đậu do virus Varicella zoster gây ra và thường gặp ở trẻ từ 2–10 tuổi. Tại Việt Nam, bệnh xuất hiện nhiều vào thời điểm giao mùa xuân – hè khi thời tiết thay đổi đột ngột.

Virus có thời gian ủ bệnh từ 10–20 ngày, sau đó trẻ bắt đầu xuất hiện các triệu chứng như:

• Sốt.
• Đau đầu.
• Mệt mỏi.
• Chán ăn.

Tiếp theo là các nốt hồng ban và mụn nước trên da. Sau khoảng 7–10 ngày, các mụn nước sẽ vỡ, khô và bong vảy.

Đa số trẻ mắc thủy đậu có thể hồi phục tốt. Tuy nhiên, nếu điều trị chậm trễ, bệnh có thể gây nhiều biến chứng như:

• Nhiễm trùng da.
• Nhiễm trùng huyết.
• Zona thần kinh.
• Viêm tiểu não.
• Viêm màng não.
• Viêm phổi.

9. Sởi

Sởi là bệnh truyền nhiễm rất dễ lây lan qua đường hô hấp và có nguy cơ bùng phát thành dịch.

Virus lây từ người bệnh thông qua các giọt bắn khi ho, hắt hơi hoặc nói chuyện.

Những biểu hiện thường gặp gồm:

• Sốt.
• Phát ban.
• Viêm long đường hô hấp.
• Nổi hạch.
• Chảy nước mũi.

Nếu không được điều trị kịp thời, bệnh có thể gây các biến chứng như:

• Viêm phổi.
• Viêm giác mạc.
• Thậm chí tử vong.

Hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu đối với bệnh sởi. Vì vậy, việc tiêm vắc xin phòng bệnh từ 9 tháng tuổi là biện pháp giúp tăng cường khả năng bảo vệ trẻ.

10. Sốt xuất huyết

Sốt xuất huyết thường bùng phát từ tháng 4 đến tháng 10, thời điểm thời tiết nóng ẩm thuận lợi cho muỗi truyền bệnh phát triển.

Trẻ nhỏ là nhóm đối tượng có nguy cơ gặp biến chứng cao.

Triệu chứng khởi phát thường gồm:

• Sốt cao đột ngột kéo dài từ 2–5 ngày.
• Da xung huyết.
• Đau đầu.
• Đau cơ.
• Đau khớp.
• Viêm họng.
• Nôn.

Ở những trẻ có sức đề kháng yếu hoặc không được điều trị kịp thời, bệnh có thể dẫn đến các biến chứng nguy hiểm như:

• Suy tim.
• Rối loạn tri giác.
• Suy thận cấp.
• Xuất huyết.
• Đe dọa tính mạng.

11. Viêm não Nhật Bản

Viêm não Nhật Bản còn được gọi là viêm não mùa hè, thường xuất hiện nhiều vào các tháng 5, 6 và 7.

Đây là bệnh có nguy cơ cao ở trẻ chưa tiêm hoặc tiêm chưa đầy đủ vắc xin phòng bệnh.

Triệu chứng khởi phát bao gồm:

• Sốt cao trên 39°C.
• Đau đầu.
• Đau bụng.
• Buồn nôn.

Một số trường hợp bệnh tiến triển rất nhanh chỉ trong 24 giờ, khiến trẻ:

• Co giật.
• Hôn mê.
• Chết não.
• Tử vong.

Ngay cả khi điều trị khỏi, khoảng 50% trẻ mắc bệnh vẫn có thể phải đối mặt với các di chứng như:

• Động kinh.
• Chậm phát triển trí tuệ.
• Liệt.

Hiện nay bệnh chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Tiêm vắc xin đầy đủ và đúng lịch vẫn là biện pháp phòng bệnh hiệu quả nhất.

12. Viêm não mô cầu

Viêm não mô cầu là bệnh thường gặp ở trẻ dưới 5 tuổi, do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra.

Bệnh tiến triển rất nhanh và có thể gây tử vong chỉ sau 24 giờ nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời.

Sau thời gian ủ bệnh từ 1–10 ngày, bệnh có thể biểu hiện dưới nhiều dạng như:

• Viêm mũi họng.
• Nhiễm khuẩn huyết.
• Viêm màng não.

Khoảng 50–70% trẻ nhập viện vì viêm não mô cầu có nguy cơ tử vong.

Ngay cả khi được cứu sống, khoảng 20% trẻ vẫn có thể gặp các biến chứng như:

• Chậm phát triển.
• Suy thận cấp.
• Tổn thương gan.

Tiêm vắc xin đúng lịch và đầy đủ là biện pháp giúp phòng ngừa căn bệnh nguy hiểm này.

13. Rôm sảy

Rôm sảy là bệnh ngoài da rất phổ biến ở trẻ dưới 3 tuổi vào mùa hè.

Nguyên nhân chủ yếu là thời tiết nóng khiến trẻ tiết nhiều mồ hôi, trong khi tuyến mồ hôi chưa phát triển hoàn thiện, làm mồ hôi bị ứ đọng dưới da và hình thành các nốt rôm.

Rôm sảy thường xuất hiện tại những vùng tiết nhiều mồ hôi như:

• Cổ.
• Lưng.
• Ngực.
• Đầu.

Các nốt rôm thường mọc thành từng đám, có màu hồng đỏ, đầu mụn chứa nước hoặc mủ trắng, khiến trẻ ngứa ngáy và quấy khóc.

14. Say nắng

Say nắng là tình trạng khá phổ biến ở trẻ trong mùa hè do cơ thể chưa thích nghi kịp với nhiệt độ môi trường quá cao.

Khi thời tiết ngoài trời có thể vượt 40°C, cơ thể sẽ tăng tiết mồ hôi và giãn mạch để điều hòa thân nhiệt. Nếu cơ chế này hoạt động không hiệu quả, trẻ dễ bị mất nước và tăng thân nhiệt.

Các biểu hiện thường gặp gồm:

• Da nóng.
• Da ửng đỏ.
• Sốt cao.
• Co giật.
• Động kinh.

Trong những trường hợp nặng, say nắng có thể đe dọa tính mạng nếu không được xử trí kịp thời.

15. Mất nước

Mất nước là tình trạng cha mẹ cần đặc biệt lưu ý trong mùa hè.

Khi vui chơi hoặc hoạt động ngoài trời, trẻ tiết nhiều mồ hôi. Nếu không được bổ sung nước và điện giải đầy đủ, trẻ có thể bị mất nước.

Một số dấu hiệu nhận biết gồm:

• Niêm mạc khô.
• Da giảm đàn hồi.

Khi phát hiện trẻ có dấu hiệu mất nước, cha mẹ cần nhanh chóng bổ sung nước và điện giải để giúp trẻ giảm mệt mỏi và hạn chế các biến chứng do mất nước gây ra.